O projekcie
Koncepcja Parku Bioróżnorodności powstała na zlecenie Miasta i Gminy Czarny Dunajec, miejscowości, która od 2023 roku ponownie posiada status miasta i jednocześnie status obszaru ochrony uzdrowiskowej. Teren o powierzchni 9,36 ha znajduje się na zalesionym obszarze w sąsiedztwie torfowisk „Puścizna", na granicy lasów „Cikówka" i „Baligówka", około 3 km na zachód od centrum. Całość leży w granicach obszaru Natura 2000 Torfowiska Orawsko-Nowotarskie, jednych z największych kompleksów torfowisk w Polsce, uznanych za siedliska priorytetowe w ochronie bioróżnorodności europejskiej.
Celem projektu było stworzenie wielofunkcyjnej przestrzeni łączącej ochronę przyrody z edukacją, rekreacją i budowaniem tożsamości lokalnej, przy minimalnej ingerencji w istniejące siedlisko. Park ma służyć zarówno mieszkańcom, turystom, jak i kuracjuszom korzystającym ze strefy uzdrowiskowej. Teren jest płaski, z łagodnym spadkiem ok. 1% w kierunku północno-zachodnim, na wysokości ok. 679 m n.p.m. W latach 90. XX wieku drzewostan został wyłamany przez silny wiatr. Po starym lesie pozostało kilka pojedynczych okazów, a część terenu obsadzono świerkiem w regularnych rzędach.
Proces projektowy
Prace rozpoczęliśmy od analizy stanu istniejącego: rozpoznania geologii, hydrologii, gleb i rzeźby terenu z wykorzystaniem cyfrowego modelu terenu i ortofotomap w QGIS. Walory przyrodnicze rozpoznaliśmy na podstawie ogólnodostępnych materiałów i wizji terenowej. Obszar Natura 2000 zamieszkują m.in. gatunki chronione: kumak górski, traszka karpacka, orlik krzykliwy i cietrzew, a wśród roślin występują rosiczka, wełnianka i storczyk obuwik pospolity. Przeanalizowaliśmy korytarze ekologiczne migracji sarny i dzika, układ komunikacyjny oraz możliwości podłączenia do infrastruktury technicznej.
Na podstawie zebranych danych przygotowaliśmy koncepcję zagospodarowania, wizualizacje 3D kluczowych miejsc oraz animację przelotową, które posłużyły do uzgodnień z zamawiającym i do dalszych etapów przygotowania inwestycji.
Wyzwania
Głównym wyzwaniem było pogodzenie funkcji edukacyjnej i turystycznej z wymogami ochrony siedliska Natura 2000. Teren w 80% pokrywa młody las świerkowo-sosnowy, odtwarzający się po wichurze z lat 90. XX wieku. Brak jakiejkolwiek infrastruktury technicznej (brak prądu, wody, gazu, słaby zasięg GSM) wymagał zaprojektowania w pełni autonomicznych rozwiązań. Dodatkowym ograniczeniem było położenie na kontynentalnym dziale wód (między zlewnią Morza Bałtyckiego a Morza Czarnego), co wykluczało jakąkolwiek ingerencję w stosunki wodne.
Rozwiązania
Zaprojektowaliśmy sieć ścieżek opartą na istniejących przejściach terenowych: drogi gruntowe z ubitej ziemi o szerokości 1,6 m ze spadkiem 2%, uzupełnione drewnianymi pomostami w strefach trawiastych. Nawierzchnie zapewniają naturalny drenaż i bioretencję, nie zaburzając przepływu wody.
Elementy małej architektury (wiaty, ławki, tablice) nawiązują formą do tradycyjnej architektury wołoskiej regionu Podhala. Materiał to drewno modrzewiowe z lokalnych źródeł, impregnowane w kolorystyce „Czarny Dunajec": grafitowy i chabrowy, z naturalnym kolorem drewna. Zaprojektowaliśmy zbiornik wodny dla czynnej ochrony płazów (kumak, traszka karpacka) oraz platformy i skrzynki lęgowe dla ptaków: puchacza, puszczyka, włochatki i muchołówki.
Treści edukacyjne na tablicach obejmują ekosystem torfowisk, gatunki chronione, mitologię słowiańską związaną z terenami podmokłymi oraz dziedzictwo kultury wołoskiej. Dobór roślin (topola osika, wierzba uszata, kruszyna, jarząb, brzoza omszona) oparliśmy wyłącznie na gatunkach rodzimych, zgodnych z siedliskiem.
